Verslag boekpresentatie in het Verzetsmuseum, Amsterdam

19 april 2026

De presentatie van de biografie in het Verzetsmuseum was een prachtige manifestatie van weerbaarheid in allerlei opzichten. Meer dan honderd mensen genoten van het programma. Tussen de lezingen door speelden het gitaarduo Ammiccamento (Karlijn Geleijnse en Feddien van Tuinen) Cavatina van Stanley Myers en A Prayer for Peace van Maria Linnemann.

Michel Scholte onderscheidde in zijn korte lezing vijf belangrijke kenmerken in de figuur van Arnold Douwes: avontuurlijkheid, ethisch plichtsbesef, daadkrachtig, creatief en slim. Plichtsbesef is bij Douwes heel wat anders dan je plicht doen door simpelweg de regels volgen. Plichtsbesef is voor hem voldoen aan een morele plicht, waardoor hij bureaucratische voorschriften negeerde, omdat de medemenselijkheid in het geding was. Hij hielp Joden, omdat hij er mensen in zag die onrechtvaardig behandeld werden.

Eleonora Hof besprak het pamflet dat de theoloog K.H. Miskotte in de oorlog schreef en liet verspreiden in grote oplagen. Daarin beweert hij dat de nazi’s een totaalstaat wilden vestigen die in strijd is met het eerste gebod. Volgens Eleonora is een totaalstaat al mislukt als één iemand zich verzet. Verzet is het begin van verandering.

Michiel van Diggelen ging in op het woord weerbaarheid. Volgens hem begint weerbaarheid niet bij de verhoging van de uitgaven voor Defensie. Eerder bij opvoeding en bij onderwijs. Aan de basis van collectieve weerbaarheid staan mensen die zich te weer stellen tegen wat zij onrechtvaardig en niet juist vinden. Die hun mond opendoen als ze onrecht en ongelijkheid tegenkomen. Ze hoeven geen blauwdruk voor een betere samenleving te hebben, maar kunnen in hun eigen omgeving, in directe zin voor hun naasten veel betekenen. Je bent volgens hem weerbaar als je in staat bent om je grenzen aan te geven. Niet door er meteen op te timmeren, maar door duidelijk te maken wat je wel of niet voor je rekening wilt nemen. Dat is ook heel belangrijk voor meisjes en meiden en vrouwen. Dat geldt ook voor mensen die hun werk over hun schoenen laten lopen. Grenzen aangeven in je werk, niet om werk te ontlopen, maar om je niet als voetveeg te laten gebruiken.

Na deze beschouwingen werden de eerste exemplaren van de biografie uitgereikt aan Kasper Jager en Herman Stomphorst van het Kerkasiel Kampen. Het Kerkasiel is een praktische invulling van het thema weerbaarheid, door zich te verzetten tegen een bureaucratische en onrechtvaardige asielregeling. De familie Babayants verblijft al meer dan tien jaar in ons land en is hier geworteld. Uitzetting zou grote schade aan de kinderen (de jongste is vier jaar oud) toebrengen. Kasper en Herman deden in hun korte dankwoord voor het boek een oproep aan de regering om tot een pardon over te gaan. Hun werk zou door de nieuwe asielwetten zomaar strafbaar kunnen zijn.

Ten slotte ontvingen de kinderen van Richard Tanke een exemplaar van het boek. Een blijvende herinnering aan hun vader, die helaas de verschijning van het boek niet meer mee mocht maken.

Verslag lezing in het Duikelaarsmuseum in Nieuwlande

21 april 2026

De lezing van Michiel van Diggelen in het Duikelaarsmuseum in Nieuwlande richtte zich in het bijzonder op de vraag wat Arnold nou zo geschikt maakte voor het verzetswerk. Daarnaast gaf Michiel een uiteenzetting hoe Yad Vashem uiteindelijk ertoe kwam tot uitreiking van een collectief erecertificaat aan het dorp Nieuwlande. Het dorp Nieuwlande zweeg in de oorlog en kon daardoor voor Arnold Douwes een perfecte omgeving zijn als basis van het onderduiknetwerk. 

Arnold heeft het niet alleen gedaan. Bij velen in Nieuwlande en omgeving was er ook de bereidheid om zich weerbaar op te stellen en Arnold en Nico Léons en de anderen die min of meer leiding aan het netwerk gaven, hoefden alleen een beroep te doen op die onverzettelijkheid. Het dorp kreeg de collectieve onderscheiding niet omdat iedereen hier onderduikers had en ook niet omdat er geen verraders zaten, maar omdat het dorp als geheel op een bijzondere wijze had bijgedragen aan de redding van zoveel Joden. Opdat niemand vergeten zou worden, werd het dorp collectief onderscheiden.  

Michiel eindigde zijn verhaal met de opmerking dat Douwes en de velen die zijn werk hebben mogelijk gemaakt hebben laten zien dat het echt iets uitmaakt wat je doet. Het boek Weerbaar eindigt met het volgende: ‘Je doet niet het goede omdat je een goed mens bent, je wordt een goed mens door het goede te doen. De wereld verandert niet door goede intenties, door een goede inborst, of door het goede van de daken af te schreeuwen, maar wel door het goede te doen, in mindere of meerdere mate in samenwerking met anderen.’ 

Verslag lezing 26 april 2026 in Hoog-Keppel

Op zondag 26 april sprak Michiel van Diggelen in de hervormde kerk van Hoog-Keppel. Arnold woonde de eerste twintig jaar van zijn leven in de pastorie in Laag-Keppel en keerde daar in 1941 terug. In de lezing vertelde Michiel over Arnolds spannende leven met speciale aandacht voor de eerste twintig jaar daarvan die hij in Laag-Keppel in de pastorie doorbracht. Hij groeide op als zoon van een predikant. Zijn ouders scheidden in 1917 toen Arnold 11 jaar oud was. De idylle was daarna verstoord. Arnold was twintig jaar een stuk drijfhout.

De familie Douwes had vele contacten in het dorp, onder meer met de barones op het kasteel en met de familie Knake, die woonde in het tuinmanshuis van de Ulenpas. Na zijn terugkeer naar Keppel in 1941 pleegde Arnold zijn eerste verzetsdaden, waarvoor hij werd opgesloten in de gevangenis in Arnhem. In het late voorjaar van 1942 vertrok hij als zesentwintigjarige naar het Drentse Nieuwlande waar hij door Johannes Post werd ingeschakeld in zijn netwerk. Hij breidde het netwerk van Johannes Post uit met zijn eigen contacten over het hele land. 

De aanwezigen stelden na afloop veel vragen, onder meer of hij dienstweigeraar was geweest, hetgeen niet het geval is. Een bezoeker merkte op dat Arnold op een of andere manier – ondanks zijn recalcitrante houding – toch serieus werd genomen, door opvoeders, werkgevers en leraren. Misschien herkenden zij in hem de weerbare rebel, wat heel iets anders is dan een eigengereide kwibus. Ook werden er vragen gesteld naar aanleiding van het zionistische wereldbeeld dat Arnold in Israël ontwikkelde, dat toch enigszins uit de toon valt in zijn leven.

29 april 2026

Lezing in de Open Hof in Kampen

Op 29 april 20.00-22.00 uur spreekt Michiel van Diggelen in de Open Hof te Kampen over het thema barmhartigheid toen en nu. Het eerste exemplaar van Weerbaar, een biografie van Arnold Douwes is op 19 april 2026 in Amsterdam  uitgereikt aan Kasper Jager en Herman Stomphorst van het Kerkasiel Kampen. Michiel van Diggelen trekt in deze lezing de lijnen tussen de weerbaarheid van Arnold Douwes in WOII en de weerbaarheid van het Kerkasiel nu. 

2 mei 2026

Op zaterdag 2 mei verschijnt in het dagblad Trouw een dubbelinterview met Kasper Jager en Michiel van Diggelen over de overeenkomsten en verschillen tussen de onderduikers in de Tweede Wereldoorlog en de familie Babayants die al meer dan 500 dagen onderdak vindt in de Open Hof in Kampen en daardoor beschermd wordt tegen uitzetting.