Biografie

Geen keus. Dat antwoordde Arnold Douwes (1906-1999) op de vraag waarom hij zich inzette voor de redding van Joden in de Tweede Wereldoorlog. In en rondom het Drentse dorp Nieuwlande redde hij, samen met anderen, enkele honderden Joden het leven. Hij zorgde voor onderdak geld en bonnen zodat velen van hen de oorlog overleefden. Verzet was voor hem geen keuze, was voor hem vanzelfsprekend.

Arnold Douwes heeft op vier continenten geleefd. Hij werd geboren in Laag-Keppel en zwierf van zijn twintigste tot zijn dertigste door de Verenigde Staten. Samen met zijn vrouw leefde hij na de oorlog bijna tien jaar in Zuid-Afrika. Daarna woonde hij dertig jaar in Israël. Zijn oude dag bracht hij weer in Nederland door. Overal stelde hij zich weerbaar op.

Weerbaar

Weerbaar is iemand die in staat is onder alle natuurlijke en maatschappelijke omstandigheden te overleven. Weerbaar ben je als je een sterke innerlijke kracht hebt en over het vermogen beschikt om voor jezelf op te komen, grenzen te stellen en tegenslagen te overwinnen. Een weerbaar iemand is veerkrachtig, assertief en barst ogenschijnlijk van het zelfvertrouwen. Weerbaarheid is noodzakelijk om een zelfstandige positie in te nemen tegenover totalitaire machtsuitoefening van welke aard dan ook. Weerbaar ben je ook ten dienste van anderen en niet alleen om je eigen leven aangenamer te maken. Een weerbaar iemand zoekt de strijd zelf niet op, maar verdedigt zich tegen externe bedreigingen. Hij of zij blijft handelen in overeenstemming met de eigen waarden ook wanneer de druk groot is om dat niet te doen.

Weerbaar (de biografie)

In de biografie wordt het tomeloze leven van Arnold Douwes op vier continenten gevolgd. Van zijn jeugd in Laag-Keppel tot aan zijn overlijden in Utrecht. Arnold was op vele plaatsen waar geschiedenis werd geschreven. Als jongeman verbleef hij in de VS, waar hij zich te weer stelde tegen racisme en onrecht. Daardoor werd hij als vermeende communist het land uit gezet. In de oorlog was hij een van de weinigen die meteen begreep dat de Joden levensgevaar liepen. In het voetspoor van Johannes Post in het Drentse Nieuwlande bouwde hij aan een netwerk om Joden het leven te redden. Dat bracht hem in de gevangenis van Assen, waaruit hij bevrijd werd.

Na de oorlog emigreerde hij naar Zuid-Afrika waar hij te maken kreeg met het Apartheidssysteem, waar hij slecht tegen kon. Hij stopte zijn afkeer ervan niet onder stoelen of banken. Hij en zijn vrouw Jet Reichenberger kregen er drie kinderen. In 1956 emigreerden zij naar Israël waar hij pionierde in de woestijn en zijn werk als tuinman en tuinarchitect voortzette. In 1986 keerde hij noodgedwongen terug naar Nederland. Hij was nog lang niet uitgeblust en bemoeide zich actief met de maatschappij om hem heen. Vlak voor zijn dood keerde hij terug naar het christelijk geloof van zijn jeugd. Hij liet zich dopen in de Volle Evangelie Gemeente in Utrecht, waar hij eindelijk tot rust kwam.

Deze biografie is van belang omdat het leven van Arnold Douwes een voorbeeld is van verzet tegen onrechtvaardigheid en racisme. Een voorbeeld dat ons inspiratie geeft na te denken over de kenmerken van een weerbare democratie. We kunnen hem als inspiratiebron zien voor individuele weerbaarheid tegenover de bedreigingen van onze moderne democratie. We kunnen leren van dit buitenbeentje dat verzet tegen iedere vorm van onrecht en racisme onder alle omstandigheden van belang is.