Weetjes | Arnold Douwes

Weetjes

Yad Vashem

Arnold werd in 1965 onderscheiden als Jodenredder door Yad Vashem. Hij nam er echter geen genoegen mee dat allen die zijn reddingswerk mogelijk hadden gemaakt die onderscheiding niet kregen. Daarom heeft hij samen met zijn oorlogskameraad Max Léons (schuilnaam Nico) vele anderen uit zijn netwerk voorgedragen ter onderscheiding. Die onderscheiding vond plaats in april 1985. Toen werden ook de inwoners van Nieuwlande collectief door Yad Vashem onderscheiden. Dat is nog bijna uniek.

Rutger Bregman

Rutger Bregman noemde in 2021 in een vraaggesprek voor IAI (Institute of Art and Ideas) Arnold Douwes als voorbeeld dat er in oorlogstijd mensen zijn die deugen. In 2022 schreef hij voor De Correspondent een essay over de vraag waarom mensen in verzet komen. In dit essay noemt hij een aantal criteria waaraan verzetsstrijders over het algemeen voldoen. Hij neemt Arnold Douwes als illustratie van zijn betoog, zonder overigens heel nauwkeurig na te gaan of Arnold Douwes wel aan die criteria voldoet. Ook in zijn boek ‘Morele Ambitie’ komt de naam Arnold Douwes voor, als een voorbeeld van een ‘superspreader’ van verzet.

In de epiloog van onze biografie gaan Richard en ik in op de criteria die Rutger Bregman noemt. We zien aanknopingspunten in Bregmans essay, maar plaatsen ook enkele kanttekeningen bij zijn interpretatie. Arnold Douwes kende het verlangen niet de wereld beter te maken, hij was geen theoreticus maar iemand die van mening was dat hij geen keus had. Hij moest het opnemen voor Joden die bedreigd werden of voor zwarte mensen die geen water aangeboden kregen in een restaurant.

Weerbaarheid

Het thema weerbaarheid is in de Tweede Wereldoorlog aan de orde gesteld in een pamflet van de theoloog K.H. Miskotte onder de titel ‘Betere Weerstand’. Deze brochure werd in 1941 verspreid door de Lunterse Kring, een af en toe bij elkaar komende groep mensen die nadacht over de mogelijkheden van verzet tegen de Duitsers. Miskotte beweert dat het uit moet zijn met het idee dat de maatregelen tegen de Joden uitwassen zijn. Volgens hem is het besef noodzakelijk dat het hier gaat om een ernstige uitholling van de christenheid, van Europa en van het menselijk geweten. Duitsland wil een totaalstaat vestigen en dat is vreemd aan de Nederlandse geschiedenis. De totaalstaat is een wangedrocht van een God-vergeten-denken. Alle menselijk gezag is niet totaal maar betrekkelijk, afgeleid en ondergeschikt. Tegen de totaalstaat is innerlijke weerstand nodig, een weerstand die niet berust op wapens of geweld maar op een ‘helder oordeel van de geest’. Die weerstand wordt door de theoloog Miskotte gezocht in het geloof, maar kan natuurlijk ook gebaseerd zijn op humanistische waarden van vrijheid, rechtvaardigheid en gerechtigheid. Weerbaarheid kan ook breder gezien worden als het vermogen om te overleven in vele natuurlijke en maatschappelijke situaties.

Toen ook al

Arnold werd de VS uitgezet onder het bewind van de democratische president Franklin D. Roosevelt. Het verwijderen van ongewenste vreemdelingen was dus niet het monopolie van Republikeinen. In de periode 1920-1935 werden er meer dan een miljoen Mexicanen het land uitgebonjourd.

Autisme

In de biografie wordt kort aandacht besteed aan de vraag of autisme en activisme iets met elkaar te maken hebben. Er is nog vrijwel geen onderzoek naar gedaan, vandaar dat we heel voorzichtig hiermee omgaan. Wij zien Arnold als een zeer bijzonder mens, dankzij wie grote daden zijn verricht in de oorlog.